Devlet Güvenlik Mahkemeleri'nin (DGM) Kaldırılması

Devlet Güvenlik Mahkemeleri (DGM), ilk olarak 1973 yılında kurulmuş ancak Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. 12 Eylül 1980 darbesinin ardından 1982 Anayasası ile tekrar hayata geçirilen bu mahkemeler; devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, hür demokratik düzen ve nitelikleri aleyhine işlenen suçlara bakmakla görevlendirilmişti. Ancak bünyesinde askeri yargıçların bulunması, bu mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda hem ulusal hem de uluslararası alanda uzun yıllar süren tartışmalara neden oldu.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) Türkiye aleyhine verdiği kararlar ve Avrupa Birliği'ne uyum süreci, DGM'lerin yapısında köklü değişiklikleri zorunlu kıldı. 1999 yılında yapılan bir değişiklikle mahkemelerdeki askeri üyeler çıkarılarak yerlerine sivil yargıçlar getirilse de, bu adım demokratik standartları tam anlamıyla karşılamaya yetmedi. Yargıda birliği sağlama ve sivil denetimi güçlendirme hedefi doğrultusunda DGM'lerin tamamen tasfiye edilmesi gündeme geldi.

16 Haziran 2004 tarihinde yürürlüğe giren 5190 sayılı kanunla Devlet Güvenlik Mahkemeleri resmen kaldırıldı. Bu mahkemelerin görev ve yetkileri, 'Ağır Ceza Mahkemeleri'ne devredilerek özel yetkili yeni bir yargılama düzenine geçildi. DGM'lerin kapatılması, Türkiye'nin hukuk devleti olma yolundaki demokratikleşme adımlarının ve yargı reformu sürecinin en kritik dönemeçlerinden biri olarak kabul edilmektedir.