Akis Dergisi Yazarlarına İran Şahı’na Hakaret Suçundan Hapis Cezası

1950'li yılların en önemli muhalif yayın organlarından biri olan Akis dergisi, dönemin siyasi atmosferinde sık sık hukuki yaptırımlarla karşı karşıya kalmıştır. Derginin önde gelen yazarlarından Kurtul Altuğ ve Türk sol düşünce dünyasının önemli isimlerinden Doğan Avcıoğlu, İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi aleyhinde kaleme alınan ifadeler nedeniyle yargılanmıştır. Mahkeme, söz konusu yazıların 'yayın yoluyla hakaret' suçunu teşkil ettiğine hükmederek her iki yazarı da 3 ay 15'er gün hapis cezasına mahkûm etmiştir.

Bu dava, Türkiye'nin o dönemdeki dış ilişkileri ve basın özgürlüğü sınırları açısından dikkat çekici bir örnektir. Türkiye ve İran'ın Bağdat Paktı (daha sonra CENTO) çerçevesinde müttefik olduğu bu yıllarda, yabancı devlet başkanlarına yönelik eleştiriler Türk Ceza Kanunu'nun ilgili maddeleri uyarınca sıkı bir şekilde denetlenmiştir. Akis dergisi üzerindeki bu baskılar, Demokrat Parti iktidarının son yıllarında muhalif basına yönelik artan sert tutumun bir parçası olarak tarihe geçmiştir.

Olay, Türk basın tarihinde gazetecilerin diplomatik nezaket ve devletlerarası ilişkiler gerekçe gösterilerek hapis cezasına çarptırıldığı önemli emsal kararlardan biri kabul edilir. Doğan Avcıoğlu ve Kurtul Altuğ'un mahkûmiyeti, dönemin entelektüel çevrelerinde basın hürriyeti tartışmalarını alevlendirmiş ve derginin muhalif kimliğini daha da pekiştirmiştir.