12 Eylül 1980 Askeri Darbesi ve Sonrasındaki Hak İhlalleri

12 Eylül 1980 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri'nin emir-komuta zinciri içerisinde gerçekleştirdiği askeri müdahale, Türkiye'nin demokratik sürecini kesintiye uğratarak toplumun her kesiminde derin yaralar açan baskıcı bir dönemi başlatmıştır. Anayasanın askıya alındığı ve TBMM'nin feshedildiği bu süreçte, askeri yönetim eliyle yürütülen hukuki süreçler kitlesel hak ihlallerine dönüşmüştür.

Resmi verilere göre darbe sonrasında 650 bin kişi gözaltına alınmış ve 230 bin kişi askeri mahkemelerde yargılanmıştır. Yargılamalar sonucunda 7 bin kişi için idam cezası istenmiş, Askeri Yargıtay tarafından onaylanan 124 karardan 50'si infaz edilmiştir. Cezaevlerinde ve gözaltı merkezlerinde yaşanan işkenceler ile 'doğal olmayan' ölümler sonucunda 229 kişi hayatını kaybederken, 1 milyon 683 bin kişinin fişlenmesi toplum üzerinde uzun yıllar sürecek bir korku iklimi yaratmıştır.

Dönemin ceza yasasındaki 141, 142 ve 163. maddeler, düşünce ve inanç özgürlüğünü kısıtlamak amacıyla en sert şekilde uygulanmıştır. Yaklaşık 100 bin kişinin yasadışı örgüt üyeliği iddiasıyla yargılandığı bu dönem, Türkiye siyasi tarihinde hukuk sisteminin araçsallaştırıldığı ve bireysel özgürlüklerin yok sayıldığı en karanlık sayfalardan biri olarak yerini almıştır.