Aydınlar Dilekçesi Davası'nın Başlaması

1980 askeri darbesi sonrası kısıtlanan demokratik haklar ve özgürlüklerin iadesi amacıyla hazırlanan 'Türkiye'de Demokratik Düzen Üzerine Gözlemler ve İstemler' başlıklı dilekçe, Aziz Nesin öncülüğünde 1256 aydın tarafından imzalanarak Mayıs 1984'te Cumhurbaşkanlığı ve TBMM Başkanlığına sunuldu. Dönemin askeri yönetimi, bu sivil girişimi bir suç unsuru olarak görerek imzacılar üzerinde hukuki baskı kurma yoluna gitti.

Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 Numaralı Askeri Mahkemesi'nde başlayan davada, aralarında Aziz Nesin, Yalçın Küçük ve Erbil Tuşalp gibi isimlerin bulunduğu 56 aydın, Sıkıyönetim Kanunu'na muhalefet suçlamasıyla yargılandı. Sanıklar, mahkeme sürecinde yaptıkları ortak savunmalarla düşünce ve ifade özgürlüğünün anayasal bir hak olduğunu vurgulayarak Türkiye'nin demokratikleşme taleplerini yargı önünde de yinelediler.

Bu dava, 12 Eylül rejimine karşı entelektüel kesimin gerçekleştirdiği ilk büyük ve organize sivil itaatsizlik eylemi olarak tarihe geçti. Uzun süren yargılama süreci sonunda aydınların çoğu beraat etse de, Aydınlar Dilekçesi ve sonrasındaki yargılamalar, Türkiye'de sivil toplumun yeniden canlanmasında ve insan hakları mücadelesinde sembolik bir dönüm noktası oluşturdu.