Aydınlar Dilekçesi: 1256 Aydın’ın Demokrasi Talebi ve Yargılanma Süreci

15 Mayıs 1984 tarihinde, aralarında Aziz Nesin, Yalçın Küçük ve Fehmi Işıklar gibi isimlerin bulunduğu 1256 entelektüel, sanatçı ve akademisyen tarafından hazırlanan 'Türkiye'deki Demokratik Düzene İlişkin Gözlem ve İstekler' başlıklı dilekçe, Cumhurbaşkanı Kenan Evren'e sunuldu. 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından sivil toplumun ilk kapsamlı ve organize demokratik tepkisi niteliğini taşıyan bu metin, temel hak ve özgürlüklerin iadesi ile işkencenin son bulması gibi talepleri içeriyordu.

Dönemin Cumhurbaşkanı Kenan Evren, bu girişimi sert bir dille eleştirerek imzacıları 'vatan hainliği' ile suçladı. Kısa bir süre sonra Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı tarafından dilekçeyi imzalayanlar hakkında dava açıldı. 'Aydınlar Dilekçesi' davası olarak tarihe geçen bu hukuki süreçte, sanıklar mahkemede demokratik değerleri savunmaya devam etti.

Bu olay, Türkiye'de düşünce özgürlüğü mücadelesinde bir dönüm noktası kabul edilir. Baskıcı bir dönemde sivil toplumun sesini yükseltmesi, sonraki yıllarda demokratikleşme taleplerinin daha gür bir şekilde dile getirilmesine ve askeri vesayetin sorgulanmasına zemin hazırlamıştır.