Johnson Mektubu ve İsmet İnönü Yazışmalarının Kamuoyuna Açıklanması

1964 yılında Kıbrıs'ta Türklere yönelik artan şiddet olayları ve anayasal düzenin bozulması üzerine Türkiye, garantörlük haklarını kullanarak adaya müdahale kararı almıştır. Bu gelişme üzerine ABD Başkanı Lyndon Johnson, Başbakan İsmet İnönü’ye diplomatik nezaket sınırlarını zorlayan ve tarihe 'Johnson Mektubu' olarak geçen sert bir metin göndermiştir. Mektupta, Türkiye'nin tek taraflı müdahalesi durumunda Sovyetler Birliği'nin olası bir saldırısına karşı NATO'nun Türkiye'yi savunmayabileceği imasında bulunulmuş ve ABD tarafından sağlanan askeri malzemenin bu operasyonda kullanılamayacağı belirtilmiştir.

Bu diplomatik kriz, Türk-Amerikan ilişkilerinde derin bir güven bunalımına yol açarak Türk dış politikasında köklü değişimlerin fitilini ateşlemiştir. İsmet İnönü'nün bu baskıya karşı verdiği 'Yeni bir dünya kurulur, Türkiye de orada yerini alır' şeklindeki tarihi cevabı, Türkiye'nin çok yönlü dış politika arayışına girdiği bir dönemin başlangıcı kabul edilir. Uzun süre gizli tutulan ve ancak 1966 yılında kamuoyuna açıklanan bu mektuplar, Soğuk Savaş döneminin en kritik ikili ilişkiler krizlerinden birini tüm şeffaflığıyla gün yüzüne çıkarmıştır.