Devlet Güvenlik Mahkemeleri'nin Kurulması ve Faaliyete Geçmesi

12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından Türkiye'de hukuk sisteminin yeniden yapılandırılması sürecinde, devletin bölünmez bütünlüğüne ve anayasal düzene karşı işlenen suçları yargılamak üzere Devlet Güvenlik Mahkemeleri (DGM) ihdas edilmiştir. Milli Güvenlik Konseyi'nin ilgili yasayı onaylamasıyla hukuki altyapısı tamamlanan bu mahkemeler, 1982 Anayasası'nın öngördüğü özel yargı mekanizmalarının en kritik parçalarından biri haline gelmiştir.

1 Nisan 1984 tarihinde resmen çalışmalarına başlayan Devlet Güvenlik Mahkemeleri, başlangıçta bünyesinde hem sivil hem de askeri hâkim ve savcıları barındıran yapısıyla dikkat çekmiştir. Bu mahkemeler; terör, örgütlü suçlar ve doğrudan devlet güvenliğini ilgilendiren davalarda geniş yetkilerle donatılmıştır. Kuruluşundan itibaren Türk siyasi ve hukuk tarihinde büyük tartışmaların odağında yer alan DGM'ler, özellikle yargılama usulleri ve doğal hâkim ilkesine uygunlukları noktasında uzun yıllar eleştirilmiştir.

İlerleyen yıllarda Avrupa Birliği uyum yasaları ve demokratikleşme paketleri çerçevesinde yapısal değişikliğe uğrayan bu mahkemelerden önce askeri üyeler çıkarılmış, ardından 2004 yılında yapılan anayasa değişikliği ile tamamen kaldırılarak yetkileri ağır ceza mahkemelerine devredilmiştir. 1984'teki bu başlangıç, Türkiye'nin yirmi yılı aşkın bir dönemindeki hukuk pratiğini ve siyasi davalar tarihini derinden etkilemiştir.