DEP Milletvekillerinin Tutuklanması ve 1994 Parlamento Krizi

1990'lı yılların başında Türkiye siyaseti, Kürt meselesi ve parlamenter temsil hakları üzerinden derin bir krizle sarsıldı. 1991 genel seçimlerinde Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) listelerinden Meclis'e giren ancak daha sonra Halkın Emek Partisi (HEP) ve ardından Demokrasi Partisi (DEP) çatısı altında toplanan milletvekilleri, siyasi söylemleri nedeniyle devletin zirvesi ve yargı organlarıyla karşı karşıya geldi. Özellikle 1991'deki yemin töreninde yaşanan sembolik gerginlikler, bu sürecin fitilini ateşleyen temel unsurlardan biri oldu.

2 Mart 1994 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yapılan tarihi oylama ile DEP milletvekillerinin dokunulmazlıkları kaldırıldı. Meclis çıkışında Orhan Doğan ve Hatip Dicle'nin polis zoruyla gözaltına alınma görüntüleri, Türk siyasi tarihinin en çok tartışılan kareleri arasına girdi. Kısa süre sonra Hatip Dicle, Leyla Zana, Orhan Doğan, Ahmet Türk, Sırrı Sakık ve bağımsız vekil Mahmut Alınak, Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) tarafından "bölücülük" ve "yasa dışı örgüt üyeliği" suçlamalarıyla tutuklanarak cezaevine gönderildi.

Bu tutuklamalar, Türkiye'nin demokratikleşme süreci ve Avrupa Birliği ile olan ilişkilerinde uzun yıllar sürecek bir kırılmaya yol açtı. Uluslararası kamuoyunda geniş yankı bulan dava süreci, 2000'li yılların başına kadar devam eden hukuk mücadelelerini ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin ihlal kararlarını beraberinde getirdi. Olay, Türkiye'de parlamento dokunulmazlığı ve siyasi temsil hakkı tartışmalarının merkezinde yer almaya devam etmektedir.