Paris Komünü'nün Kuruluşu ve İlk İşçi Yönetimi

Fransa-Prusya Savaşı'nda III. Napolyon'un esir düşmesi ve Fransa'nın ağır bir yenilgi alması, Paris'te büyük bir toplumsal huzursuzluk yarattı. Hükümetin teslimiyetçi tutumuna ve halkın silahsızlandırılması girişimlerine karşı çıkan Paris halkı ile Ulusal Muhafızlar, 18 Mart 1871'de ayaklanarak yönetimi ele geçirdi. Mevcut hükümetin Versailles'a kaçmasıyla birlikte Paris halkı, kendi kendini yöneteceği demokratik ve devrimci bir belediye meclisi olan Paris Komünü'nü ilan etti.

Kansız bir devrimle kurulan bu yeni yönetim, işçi sınıfına ve emekçilere dayanan radikal reformlar gerçekleştirdi. Karl Marx tarafından 'proletarya diktatörlüğü'nün tarihteki ilk somut örneği olarak nitelendirilen Komün, kuşatma ve ağır iç çatışmalar altında yalnızca 72 gün ayakta kalabildi. Kısa sürmesine rağmen, sosyalist ve anarşist düşünce tarihinde derin izler bırakan bu deneyim, modern siyasi hareketler ve devrim kuramları için bir dönüm noktası kabul edilir.