Güney Afrika'da Apartheid Rejiminin Sonu ve 1992 Anayasal Reform Referandumu

Güney Afrika Cumhuriyeti'nde on yıllar boyunca hüküm süren ve ırk ayrımcılığına dayanan Apartheid rejimi, 1990'ların başında Devlet Başkanı F.W. de Klerk'in başlattığı reform süreciyle kritik bir dönemece girdi. Uluslararası ekonomik yaptırımlar ve ülke içindeki toplumsal muhalefetin baskısıyla hareket eden De Klerk, Nelson Mandela'yı serbest bırakarak ırkçı yasaları kademeli olarak kaldırmaya başladı. Bu sürecin en önemli adımı, beyaz azınlığın yönetim tekelini sona erdirecek olan yeni anayasa taslağının halkın onayına sunulmasıydı.

17 Mart 1992 tarihinde sadece beyaz seçmenlerin katılımıyla gerçekleştirilen referandum, ülkenin kaderini belirledi. Seçmenlerin %68,7'si reform sürecine 'Evet' diyerek siyahi vatandaşlara eşit haklar tanınmasını ve çok partili bir demokrasiye geçilmesini onayladı. Bu oylama, beyaz azınlığın kendi siyasi imtiyazlarından barışçıl bir yolla vazgeçmesi bakımından dünya tarihinde eşine az rastlanır bir siyasi kırılma noktası olarak kabul edilir.

Referandumun zaferle sonuçlanması, Apartheid rejiminin hukuken ve fiilen çöküşünü hızlandırdı. Bu demokratik onay, 1994 yılında Güney Afrika'nın tüm ırkların katıldığı ilk genel seçimlerine giden yolu açtı. Seçimlerin ardından Nelson Mandela'nın devlet başkanı olmasıyla ülke, 'Gökkuşağı Ulusu' idealine dayalı yeni bir toplumsal sözleşme dönemine adım attı. Bu olay, küresel ölçekte insan hakları ve demokrasi mücadelesinin en büyük başarılarından biri olarak tarih sayfalarındaki yerini aldı.