İzmir Buca Cezaevi Ayaklanması

İzmir'in Buca ilçesinde bulunan ve dönemin en büyük infaz kurumlarından biri olan Buca Kapalı Cezaevi, 1990'lı yıllar boyunca sık sık hak ihlalleri ve kötü yaşam koşullarıyla gündeme gelmiştir. Özellikle 21 Eylül 1999 tarihinde gerçekleşen ayaklanma, Türkiye'nin cezaevi tarihindeki en trajik olaylardan biri olarak kayıtlara geçmiştir. Mahkumların sevk uygulamalarına ve cezaevi idaresine karşı başlattığı protesto, kısa sürede kontrol altına alınamayan bir isyana dönüşmüştür.

İsyanın bastırılması amacıyla güvenlik güçleri tarafından düzenlenen operasyon sırasında çıkan çatışmalarda 10 mahkum hayatını kaybetmiş, onlarca kişi ise yaralanmıştır. Olayın ardından başlatılan hukuki süreçler uzun yıllar devam etmiş ve konu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) taşınmıştır. AİHM, Türkiye'yi yaşam hakkının ihlali ve orantısız güç kullanımı nedeniyle mahkum ederek tazminat ödemesine hükmetmiştir.

Buca Cezaevi'ndeki bu olaylar, Türkiye'de cezaevi reformlarının tartışılmasında ve sonrasında gelen F tipi cezaevi sistemine geçiş sürecindeki toplumsal gerilimin tırmanmasında önemli bir dönüm noktası olmuştur. 2021 yılında tamamen kapatılan ve ardından yıkılan cezaevi, bugün hafızalarda Türkiye'nin yakın tarihindeki sancılı cezaevi süreçlerinin simgelerinden biri olarak yer almaktadır.