Mümtaz Soysal’ın 'Anayasaya Giriş' Kitabı Gerekçesiyle Mahkum Edilmesi

12 Mart 1971 askeri muhtırasının ardından Türkiye'de düşünce ve akademik ifade özgürlüğünün kısıtlandığı bir dönemde, ülkenin en saygın hukukçularından Prof. Dr. Mümtaz Soysal hedef alınmıştır. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi (SBF) Dekanı olan Soysal, uzun yıllardır ders kitabı olarak okutulan 'Anayasaya Giriş' adlı eserinde komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla Sıkıyönetim Mahkemesi'nde yargılanmıştır.

Mahkeme süreci sonunda 6 yıl 8 ay hapis cezasına çarptırılan Soysal'ın bu mahkumiyeti, üniversite özerkliğine ve bilimsel çalışmalara yönelik ağır bir müdahale olarak tarihe geçmiştir. Karar, hem ulusal hem de uluslararası kamuoyunda geniş yankı bulmuş; akademik camiada derin bir endişe yaratmıştır. Mümtaz Soysal, cezaevinde bulunduğu süre zarfında da hukuki ve siyasi yazılarına devam ederek dönemin entelektüel direnişinin sembol isimlerinden biri olmuştur.

Bu olay, Türkiye'nin hukuk tarihindeki sancılı dönemlerin bir göstergesi olarak kabul edilir. Soysal, hapisteyken sergilediği duruş ve insan hakları savunuculuğu nedeniyle 1979 yılında UNESCO İnsan Hakları Öğretimi Ödülü'ne layık görülmüştür. Mahkumiyet kararı, ilerleyen yıllarda Türkiye'deki ifade özgürlüğü tartışmalarında emsal bir vaka olarak sıkça referans verilmiştir.