Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS) Davası Başladı

12 Mart 1971 muhtırasının ardından sivil toplum kuruluşları ve sendikalar üzerindeki baskıların arttığı bir dönemde, Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS) yöneticileri ve üyeleri hedef alındı. Aralarında ünlü yazar ve sendika genel başkanı Fakir Baykurt'un da bulunduğu 143 sanıklı dava, Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'nde resmi olarak başladı. İddianamede sanıklar, dönemin Türk Ceza Kanunu'nun ilgili maddeleri uyarınca anayasal düzeni değiştirmeye çalışmak ve yasa dışı faaliyetlerde bulunmakla suçlandı.

TÖS, o dönem Türkiye'nin en örgütlü ve güçlü öğretmen sendikası olarak biliniyordu. 1965 yılında kurulan ve kısa sürede geniş bir kitleye ulaşan sendika, 1969 yılındaki 'Büyük Öğretmen Boykotu' gibi kitlesel eylemlerle demokratik hak arama mücadelesinde önemli bir rol oynamıştı. Sıkıyönetim mahkemelerindeki bu yargılama süreci, sendikanın faaliyetlerinin fiilen durdurulmasına ve Türkiye'deki örgütlü öğretmen hareketinin ağır bir darbe almasına neden oldu.

Dava süreci boyunca sanıklar, sendikal faaliyetlerin ve düşünce açıklamanın anayasal bir hak olduğunu savundular. Ancak askeri mahkeme safhası, dönemin siyasi ikliminin bir yansıması olarak geniş çaplı tutuklamalar ve mahkumiyetlerle devam etti. Bu dava, Türk siyasi ve hukuk tarihinde demokratik kitle örgütlerine yönelik müdahalelerin ve 12 Mart rejiminin sendikal haklar üzerindeki kısıtlayıcı tavrının önemli bir simgesi olarak kabul edilir.