Varlık Vergisi Borçlularının Aşkale Çalışma Kampına Gönderilmesi

İkinci Dünya Savaşı'nın yarattığı ekonomik darboğaz ve enflasyonla mücadele gerekçesiyle 11 Kasım 1942'de yürürlüğe giren Varlık Vergisi Kanunu, Türk siyasi tarihinin en tartışmalı uygulamalarından biri oldu. Kanun uyarınca belirlenen vergileri 15 gün içinde ödeyemeyen mükelleflerin, borçlarını bedenen çalışarak ödemeleri kararlaştırıldı. Bu kapsamda, tamamı İstanbullu gayrimüslimlerden oluşan 32 kişilik ilk kafile, 27 Ocak 1943'te Erzurum'un Aşkale ilçesindeki çalışma kamplarına gönderilmek üzere yola çıkarıldı.

Aşkale'ye gönderilen mükellefler, ağır kış şartları altında kar temizleme ve taş kırma gibi zorlu fiziksel işlerde çalıştırıldı. Vergi borçlarını ödeyemedikleri için sürgüne gönderilenlerin büyük çoğunluğunu Musevi, Ermeni ve Rum vatandaşlar oluşturuyordu. Bu uygulama, azınlık toplumları üzerinde derin sosyo-ekonomik tahribat yaratırken, Türkiye'nin uluslararası kamuoyundaki imajını da olumsuz etkiledi.

Toplamda binin üzerinde kişinin sevk edildiği Aşkale ve çevre bölgelerdeki çalışma kampları, 1944 yılının Mart ayında Varlık Vergisi'nin kalan borçlarının silinmesi ve kanunun yürürlükten kaldırılmasıyla son buldu. Hayatta kalan mükellefler evlerine geri dönebildi ancak bu süreç, Türkiye'deki sermaye değişiminin ve azınlık politikalarının en somut örneklerinden biri olarak tarihe geçti.