İstanbul İşçi Sendikaları Birliği Kongresi ve Grev Hakkı Mücadelesi

1960’lı yılların başı, Türkiye’de işçi sınıfının ve sendikal hareketin yasal statü kazanma yolunda en kararlı adımları attığı dönemdir. 1961 Anayasası işçilere grev ve toplu sözleşme hakkı tanımış olsa da, bu hakların uygulanmasını sağlayacak yasal düzenlemelerin gecikmesi işçi temsilcilerini harekete geçirmiştir. İstanbul İşçi Sendikaları Birliği (İİSB) tarafından düzenlenen kongre, bu taleplerin en gür sesle dile getirildiği platformlardan biri olmuştur.

Kongreye damgasını vuran 'Grevsiz sendika, cereyansız ampul gibidir' ifadesi, Türk çalışma hayatı tarihinin en ikonik metaforlarından biri haline gelmiştir. İşçiler, grev hakkı olmadan sendikaların bir baskı unsuru oluşturamayacağını ve işlevsiz kalacağını bu benzetmeyle ortaya koymuşlardır. Bu söylem, sadece bir slogan olmanın ötesine geçerek, işçi sınıfının üretimden gelen gücünü kullanma arzusunu ve demokratik hak talebini simgelemiştir.

Bu kongre ve takip eden süreçteki kararlı duruş, 1961 Saraçhane Mitingi gibi büyük kitlesel eylemlere zemin hazırlamıştır. İşçi hareketinin yarattığı bu toplumsal basınç, nihayetinde 1963 yılında 274 sayılı Sendikalar Kanunu ile 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu'nun yürürlüğe girmesini sağlamıştır. Söz konusu kongre, Türkiye'de modern sendikacılığın ve emeğin yasal güvenceye kavuşma sürecindeki en kritik dönemeçlerden biri olarak kabul edilir.