1943 Türkiye Genel Seçimleri ve İki Dereceli Seçim Sisteminin Sonu

1943 yılı genel seçimleri, Türkiye'nin siyasi tarihinde hem bir dönemin sonunu hem de demokratikleşme çabalarının ilginç bir evresini temsil eder. II. Dünya Savaşı'nın zorlu gölgesinde gerçekleştirilen bu seçimler, Osmanlı'dan devralınan ve halkın önce 'müntehib-i sani' denilen ikinci seçmenleri, onların da milletvekillerini seçtiği 'iki dereceli seçim' sisteminin uygulandığı son oylama olmuştur. Bu sistem, 1946 seçimleriyle birlikte yerini tek dereceli ve doğrudan seçim usulüne bırakmıştır.

Seçim sonuçları, TBMM'nin temsiliyet yapısındaki çeşitliliği koruma çabasını yansıtmaktadır. Toplam 455 milletvekilinin belirlendiği süreçte 14 kadın milletvekili meclise girerken, azınlık haklarının temsili adına 4 gayrimüslim milletvekili de parlamento çatısı altında yer almıştır. Dönemin en dikkat çekici unsurlarından biri ise Cumhuriyet Halk Partisi bünyesinde kurulan 'Müstakil Grup'tur. Tek parti döneminde denetim mekanizması oluşturmak amacıyla kurulan bu gruptan 21 üyenin mecliste yer alması, parlamenter denetim arayışının bir göstergesidir.

Bu seçimler, Türkiye'nin çok partili hayata geçiş öncesindeki son büyük siyasi sınavlarından biri olarak kabul edilir. Savaş ekonomisinin getirdiği ağır şartlar altında sandığa giden Türkiye, bu seçimle birlikte hem toplumsal temsiliyet dengelerini gözetmiş hem de ilerleyen yıllarda gerçekleşecek olan köklü seçim kanunu değişikliklerine zemin hazırlamıştır.