Süleyman Demirel’in Türkiye’deki ABD Üslerine İlişkin 'Tesis' Açıklaması

1966 yılında Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle'ün NATO'nun askeri kanadından ayrılma kararı alması ve ülkesindeki yabancı askeri varlığın boşaltılmasını talep etmesi, Türkiye'de de benzer bir tartışmanın fitilini ateşlemiştir. Kamuoyunda ve parlamentoda Türkiye'deki Amerikan askeri varlığının hukuki statüsü ve ulusal egemenlik üzerindeki etkileri yoğun bir şekilde sorgulanmaya başlanmıştır.

Dönemin Başbakanı Süleyman Demirel, yükselen muhalefete ve toplumsal tepkiye karşı diplomatik bir terminoloji geliştirerek “Türkiye'de ABD üssü yoktur, tesisi vardır” açıklamasını yapmıştır. Demirel bu ifadeyle, söz konusu askeri noktaların mülkiyetinin ve hukuki kontrolünün Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nde olduğunu, ABD'nin ise bu alanları ikili iş birliği anlaşmaları çerçevesinde sadece belirli görevler için “tesis” statüsünde kullandığını vurgulamıştır.

Bu söylem, Soğuk Savaş döneminde Türkiye'nin Batı ittifakı içindeki yerini korurken aynı zamanda iç politikadaki egemenlik tartışmalarını dindirmeyi amaçlayan stratejik bir hamle olarak tarihe geçmiştir. Demirel'in bu “üs-tesis” ayrımı, Türk siyasi literatüründe dış bağımlılık ve ulusal egemenlik dengesinin sembolik bir ifadesi haline gelmiştir.