İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı Tarafından 278 Kitabın Yasaklanması ve Toplatılması

Türkiye'nin siyasi tarihinde sıkıyönetim dönemleri, ifade özgürlüğü ve yayıncılık faaliyetleri üzerinde ağır baskıların kurulduğu süreçler olarak kayda geçmiştir. İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı'nın 278 kitabı kapsayan toplatma kararı, bu dönemin kültürel ve entelektüel hayat üzerindeki denetimini gösteren en somut örneklerden biridir. Karar kapsamında dünya klasiklerinden siyasi kuramlara, yerli romanlardan şiir kitaplarına kadar geniş bir yelpazedeki eserler 'sakıncalı' kategorisine alınmıştır.

Bu tür toplu yasaklamalar, genellikle toplumsal muhalefeti zayıflatmak ve ideolojik bir tektipleşme sağlamak amacıyla uygulanmıştır. Toplatılan kitaplar arasında sadece o günün siyasi konjonktürüne aykırı görülenler değil, aynı zamanda düşünce dünyasını zenginleştiren pek çok temel eser de yer almıştır. Bu durum, yayıncılar, yazarlar ve okurlar üzerinde uzun yıllar sürecek bir otosansür mekanizmasının yerleşmesine ve kütüphanelerin 'yasaklı eserler' ile anılmasına neden olmuştur.

Söz konusu karar, Türkiye'nin demokrasi ve insan hakları karnesinde düşünceyi ifade etme özgürlüğüne yönelik ağır bir müdahale olarak tarihsel yerini almıştır. 278 kitabın tek bir emirle dolaşımdan kaldırılması, edebiyat ve fikir dünyasında büyük bir boşluk yaratmış, ancak ilerleyen yıllarda bu yasakların birçoğu hukuki mücadeleler ve değişen siyasi iklim sonucunda ortadan kalkmıştır.