Leyla Zana'ya Sakharov Düşünce ve İfade Özgürlüğü Ödülü Verilmesi

Avrupa Parlamentosu, 1995 yılında aldığı kararla, o dönemde Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi'nde bulunan Demokrasi Partisi (DEP) eski milletvekili Leyla Zana'ya Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü'nü verdi. Bu ödül, Zana'nın düşünce özgürlüğü ve azınlık hakları konusundaki mücadelesinin uluslararası alanda en üst düzeyde tanınması anlamına geliyordu. Zana, bu ödülü alan ilk Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak tarihe geçti.

Leyla Zana, 1991 genel seçimlerinde TBMM'ye girmiş ancak yemin töreni sırasında Kürtçe ibareler kullanmasıyla başlayan süreç, dokunulmazlığının kaldırılması ve ardından tutuklanmasıyla sonuçlanmıştı. Avrupa Parlamentosu'nun bu kararı, Türkiye'nin o dönemdeki demokratikleşme süreci ve insan hakları uygulamaları konusunda Avrupa ile olan ilişkilerinde uzun süre belirleyici bir diplomatik gündem maddesi oluşturdu.

Ödül töreni yapıldığında Zana hapiste olduğu için ödülünü bizzat alamadı; onun yerine törene eşi katıldı. Leyla Zana, 2004 yılında cezaevinden tahliye edildikten sonra Strazburg'a giderek Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu'nda ödülünü bizzat teslim aldı ve burada tarihi bir konuşma yaptı. Bu olay, Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerinde sembolik bir dönüm noktası olarak kabul edilir.