Çankaya Protokolü: Siyasi Liderlerin Ortak Taahhüt Bildirisi

27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından Türkiye'nin sivil yönetime geçiş sürecinde, 5 Eylül 1961 tarihinde Türk siyasi tarihine 'Çankaya Protokolü' olarak geçecek önemli bir görüşme gerçekleşti. Devlet Başkanı Cemal Gürsel başkanlığında Çankaya Köşkü'nde toplanan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), Adalet Partisi (AP), Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) ve Yeni Türkiye Partisi (YTP) liderleri, yaklaşan genel seçimler öncesinde siyasi nezaket ve rejimin korunması üzerine mutabakata vardılar.

İmzalanan bu bildiriyle liderler, seçim kampanyaları boyunca 27 Mayıs ihtilalini yerici veya kapatılan Demokrat Parti (DP) dönemini övücü beyanlarda bulunmayacaklarına dair taahhüt verdiler. Protokol, askeri müdahalenin meşruiyetini tartışmaya açmamayı ve DP mirası üzerinden yapılacak siyasi istismarların önüne geçmeyi hedefliyordu. Liderler ayrıca, demokratik rejimin ahlaki değerlerini bozmayacaklarına ve seçim sürecini karşılıklı saygı çerçevesinde yürüteceklerine dair 'şeref sözü' verdiler.

Bu tarihi gelişme, Türk demokrasisinin askeri vesayet gölgesindeki hassas dengelerini göstermesi açısından büyük önem taşır. Protokol, her ne kadar siyasi bir uzlaşı gibi görünse de, özünde sivil siyasetin hareket alanının sınırlarını çizen ve askeri yönetimin hassasiyetlerini gözeten bir belge niteliğindedir. Bu olay, 1961 seçimlerine giden yolda toplumsal gerilimi düşürme çabası olarak tarihteki yerini almıştır.